Liều bức xạ trong chụp X-Quang và CT

Tia X là gì và chúng có tác dụng gì?

Tia X là một dạng năng lượng, tương tự như ánh sáng và sóng vô tuyến. Tia X còn được gọi là bức xạ. Không giống như sóng ánh sáng, tia X có đủ năng lượng để truyền qua cơ thể bạn. Khi bức xạ di chuyển trong cơ thể bạn, nó sẽ đi qua xương, mô và các cơ quan khác nhau, giúp kỹ thuật viên/bác sĩ chẩn đoán hình ảnh có được hình ảnh của chúng. Bác sĩ X-quang chẩn đoán hình ảnh là một bác sĩ được đào tạo đặc biệt, người có thể kiểm tra những hình ảnh này trên màn hình máy tính. Nó cho phép bác sĩ X-quang nhìn thấy chi tiết rất rõ ràng của các cấu trúc trong cơ thể bạn.

Kiểm tra X-quang cung cấp thông tin có giá trị về sức khỏe của bạn và giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác. Tia X đôi khi được sử dụng để giúp đặt ống hoặc các thiết bị khác trong cơ thể hay để điều trị bệnh.

Bức xạ là gì?

Bức xạ là một dạng năng lượng truyền trong không gian và cần thiết cho sự sống. Bức xạ bao gồm:

• Bức xạ điện từ: sóng radio, vi sóng, hồng ngoại, ánh sáng ban ngày, tia cực tím, tia gamma…
• Bức xạ phân tử: bức xạ alpha, bức xạ beta…
• Bức xạ âm thanh: sóng siêu âm, sóng địa chấn
• Bức xạ trọng lực: bức xạ dưới dạng sóng trọng lực

Bức xạ khác nhau về bước sóng của nó. Bước sóng càng ngắn thì càng gây ra nhiều tổn thương cho mô.

Đo liều bức xạ trong chụp X-Quang và CT

Khi bức xạ đi qua cơ thể, một số bức xạ sẽ bị hấp thụ. Các tia X không bị hấp thụ được sử dụng để tạo ra hình ảnh. Lượng được hấp thụ góp phần vào liều bức xạ của bệnh nhân. Bức xạ đi qua cơ thể thì không. Đơn vị đo lường khoa học cho liều bức xạ toàn cơ thể, được gọi là “liều hiệu dụng”, là milisievert (mSv). Các đơn vị đo liều bức xạ khác bao gồm Rad, Rem, Roentgen, Sievert và Gray.

Các bác sĩ sử dụng “liều hiệu dụng” khi họ nói về rủi ro bức xạ cho toàn bộ cơ thể. Rủi ro đề cập đến là các tác dụng phụ có thể xảy ra, chẳng hạn như khả năng phát triển thành bệnh ung thư sau này trong cuộc đời. Liều hiệu dụng có tính đến mức độ nhạy cảm của các mô khác nhau với bức xạ. Một số mô hoặc cơ quan nhạy cảm hơn với bức xạ, dẫn đến liều hiệu dụng của bạn sẽ cao hơn. Liều hiệu dụng cho phép bác sĩ đánh giá rủi ro của bạn và so sánh nó với các nguồn phơi nhiễm thông thường hàng ngày, chẳng hạn như phông bức xạ nền tự nhiên.

Xem thêm: QCVN 12:2016/BKHCN đối với thiết bị chụp cắt lớp vi tính dùng trong y tế

Phông bức xạ tự nhiên

Chúng ta luôn tiếp xúc với các nguồn bức xạ tự nhiên. Ví dụ: tại Mỹ, trung bình một người nhận được liều hiệu dụng khoảng 3 mSv mỗi năm từ bức xạ tự nhiên, bao gồm cả bức xạ vũ trụ từ bên ngoài không gian. Liều bức xạ từ phông tự nhiên này thay đổi tùy theo nơi bạn sống.

Những người sống ở nơi có độ cao lớn như vùng núi hoặc cao nguyên nhận liều bức xạ từ phông tự nhiên cao hơn so với những người sống gần mực nước biển. Một thường xuyên di chuyển bằng máy bay cũng nhận liều bức xạ cao hơn do tiếp xúc với tia vũ trụ. Phông bức xạ trong nhà của chúng ta cũng có thể do khí radon gây ra. Giống như các nguồn bức xạ nền khác, mức độ phơi nhiễm radon rất khác nhau tùy thuộc vào nơi bạn sống.

Nói một cách đơn giản, lượng bức xạ từ một lần chụp X-quang ngực ở người trưởng thành (0,1 mSv) tương đương với việc tiếp xúc phông bức xạ tự nhiên trong 10 ngày.

Xem thêm: Bài viết về Nguồn bức xạ và liều bức xạ

Liều bức xạ hiệu dụng ở người trưởng thành

Dưới đây là một số so sánh gần đúng giữa phông bức xạ, liều bức xạ hiệu dụng trong chụp X-Quang và CT ở người trưởng thành và một số quy trình chụp X-quang: